Hvaš er fręšandi feršažjónusta ?

Fręšandi feršažjónusta (e. educational tourism) į sér langa sögu en hefur veriš ķ örum vexti vķša um heim į sķšustu įratugum. Nįms- og rannsóknarferšum hįskóla og menntaskóla til erlendra landa fer stöšugt fjölgandi og sękjast almennir feršamenn einnig ķ auknum męli eftir fręšslu eša fróšleik um landiš sem žeir eru aš heimsękja, ž.m.t. um menningu žess, hefšir og sögu.
Til aš skilgreina fręšandi feršažjónustu mį ķ örfįum setningum mį ķ raun segja aš hśn sé :
“feršamennska sem hefur menntun eša fręšslu af einhverjum toga sem ašal-eša undirmarkmiš”
Žaš er aš segja:
“Skipulögš starfsemi (sala į vöru eša žjónustu) sem hefur žaš meginhlutverk aš mennta/fręša feršamenn“
Fręšandi feršažjónusta er žar af leišandi mjög vķštęk og getur spannaš allt žaš sem fólk hefur įhuga į og įnęgju af aš fręšast um svo sem –nįttśru, menningu, sögu, listir, mat, atvinnuhętti, handverk og svo mętti lengi telja.
Feršamašur nśtķmans og framtķšarinnar vill aukna fjölbreytni ķ sķnum feršalögum og žvķ hefur sį žįttur feršamennsku sem flokkast undir fręšandi feršažjónustu verši aš ryšja sér til rśms įsamt żmsum öšurm nżjungum ķ feršamennsku.
Žetta kristallast ķ žvķ aš nśtķma og framtķšar feršamašurinnn er og veršur ķ rķkari męli :

  • Betur menntašur
  • Meira mešvitašur um umhverfi og menningu
  • Forvitnari, meira akademķskt ženjandki
  • Oft ķ įkvešinni sjįlfsleit
  • Vill vera virkari žįtttakandi ķ feršinni

Ferliš eša varan er svolķtiš önnur en viš žekkjum ķ annarskonar feršažjónustu, vegna žess aš ķ fręšandi veršažjónustu er žekkingu umbreytt ķ vöru sem er sķšan seld feršamanninum.
Varan getur hvort heldur snśist um mišlun žekkingar (fręšsla) eša öflun žekkingar (menntun), ķ sķšara tilfellinu žį einkum ķ gegnum rannsóknir (“akademķsk” eša rannsóknamišuš feršažjónusta).

Verkefniš fręšandi feršažjónusta į Sušurlandi
Verkefniš Fręšandi feršažjónusta į Sušurlandi er unniš ķ samstarfi Markašsstofu Sušurlands, Hįskólafélags Sušurlands og Fręšaseturs Hįskóla Ķslands į Hornafirši įsamt fleiri ašilum. Verkefniš hlaut styrk śr Vaxtasamningi Sušurlands į haustdögum sem er grundvöllur fyrir žvķ aš verkefniš geti oršiš aš veruleika.
Verkefniš snżst um aš koma į fót vķštęku triple-helix samstarfsneti („meta-klasa“) stofnana, samtaka og fyrirtękja sem mun vinna ķ sameiningu aš žróun og markašssetningu margvķslegrar vöru og žjónustu sem byggir į mišlun/sölu žekkingar, ķ einu eša öšru formi. Verkefniš nęr yfir allt Sušurland og er hugmyndin aš žrķr módular ķ feršažjónustunni vinni saman; ķ Įrnessżslu, Rangįrvallasżslu og Skaftafellssżslum.
Įętlašur įrangur verkefnisins er aš auka vöruframboš ķ feršažjónustu į Sušurlandi bęšin innan og utan hefšbundins feršamannatķma, sem leišir til aukinna tekna, fleiri starfstękifęra, betri nżtingu fjįrfestinga og stušlar jafnframt aš uppbyggingu žekkingar- og fręšasamfélagsins ķ gegnum beina žįttöku žess.
Verkefniš mun aš lķkum leiša til aukins samstarfs į mešal feršažjónustuašila į Sušurlandi, sem og milli fyrirtękja, žekkingarstofnana og annarra opinberra ašila ķ heimabyggšum.
Markmiš verkefnisins er aš koma į fót nżrri grein ķ feršažjónustu į Sušurlandi sem gefur m.a. góš fęri į aukinni starfsemi ķ feršažjónustu utan hįannar. Einnig aš byggja upp samstarf milli ašila ķ ólķkum greinum og į mismunandi svęšum, dreifšum um allt Sušurland, sem getur oršiš hvati til enn meiri nżsköpunar og uppbyggingar ķ feršažjónustu og fręšastarfsemi į svęšinu.
Ef horft er til lengri framtķšar er markmišiš aš byggja upp nżja grein innan feršažjónustunnar sem veršur mikilvęgur sjįlfbęr žįttur ķ feršažjónustu og fręšasamfélaginu į Sušurlandi.

Samstarfsašilar verkefnisins
Umsjónarašili verkefnisins er Markašsstofa Sušurlands sem hefur forystu ķ skipulagningu verkefnisins įsamt Hįskólafélagi Sušurlands og Fręšasetri Hįskóla Ķslands į Hornafirši.
Markašsstofa Sušurlands er ķ fararbroddi ķ sameiginlegu markašs- og kynningarstarfi fyrir Sušurland bęši innanlands og utan meš įherslu į aš auka atvinnustarfsemi og gjaldeyristekjur. Kostir Sušurlands til bśsetu og feršalaga eru hafšir aš leišarljósi og stušlaš er aš aukinni eftirspurn eftir vöru og žjónustu. Lögš er įhersla į aš styrkja ķmynd Sušurlands, standa fyrir og styšja viš fręšslu, rįšgjöf og nżsköpun. Tekiš er tillit til allra atvinnugreina landshlutans og sérkenna einstakra svęša frį austri til vesturs žvķ samstarf allra atvinnugreina og svęša er lykilatriši viš aš nį įrangri ķ eflingu Sušurlands. Nęr öll sveitarfélög į Sušurlandi eru ašilar aš Markašsstofunni, og u.ž.b. 100 feršažjónustuašilar į öllu svęšinu og er feršažjónustan žvķ fyrirferšarmesti žįtturinn ķ starfi Markašsstofunnar.
Hįskólafélag Sušurlands er félag ķ eigu sveitarfélaganna į Sušurlandi og hefur žaš aš markmiši aš efla byggšina į svęšinu meš žvķ aš auka ašgengi aš hįskólamenntun, efla rannsóknir og vķsindi og vera virkur ašili ķ endurnżjun samfélagsins meš fjölgun žekkingarstarfa. Undir forystu félagsins hefur veriš unniš aš stofnun Geopark (jaršvangs) į eystri hluta svęšisins og žį er félagiš ašili aš stofnun matarsmišju į Flśšum ķ samvinnu viš Matķs og sveitarfélögin ķ Uppsveitum Įrnessżslu. Félagiš hefur starfsstöš į Selfossi og deilir m.a. hśsnęši meš Markašsstofu Sušurlands. Nįnari upplżsingar um starfsemi Hįskólafélags Sušurlands mį finna į heimasķšu félagsins www.hfsu.is
Fręšasetur Hįskóla Ķslands į Hornafirši er rannsóknarstofnun sem hefur um įrabil unniš aš verkefnum į sviši feršažjónustu, bęši grunnrannsóknum og hagnżtum verkefnum. Žaš hefur starfsstöšvar bęši į Höfn og Kirkjubęjarklaustri og žar eru žrķr feršamįlafręšingar viš störf, auk forstöšumanns. Fręšasetriš hefur m.a. veriš ķ forsvari fyrir NEED-verkefninu (2008-2010) en annaš meginmarkmiš žess var aš stušla aš žróun fręšandi feršažjónustu ķ grannbyggšum Vatnajökulsžjóšgaršs (sjį nįnar www.need.is).
Fuglaklasarnir tveir; į Sušausturlandi og Sušurlandi, vinna aš eflingu fuglatengdrar feršažjónustu į Sušurlandi. Klasinn Fuglar į Sušurlandi fékk nś ķ haust styrkloforš frį NATA (North Atlantic Tourism Association) upp į 1 mkr ķ verkefniš The South Iceland – Faroe Islands Migration Route, og er žaš hér skilgreint sem mótframlag klasanna ķ žessari umsókn um žróun og markašssetningu fręšandi feršažjónustu į Sušurlandi.
Tvö af fjórum svęšum Vatnajökulsžjóšgaršs, sušursvęši og vestursvęši, falla undir višfangsefni žessarar umsóknar. Starfsmenn žjóšgaršsins bśa yfir mikilli reynslu og žekkingu į fręšandi feršažjónustu af vettvangi žjóšgaršsins og munu mišla henni inn ķ verkefniš.
Verkefniš veršur unniš ķ nįinni samvinnu viš feršažjónustuašila į Sušurlandi sem hag hafa af žvķ aš byggja upp fręšandi feršažjónustu į Sušurlandi. Ašilar sem žegar hafa sżnt verkefninu įhuga koma af öllu Sušurlandi, śr Įrnessżslu, Rįngįrvallasżslu, Skaftafellssżslum og Vestmannaeyjum.

Feršažjónustuašilar
Mikilvęgi verkefnisins felst mešal annars ķ aš skapa tengingu og samvinnu milli allra feršažjónustuašila innan Markašsstofu Sušurlands sem sjį tękifęri ķ fręšandi feršažjónustu og hafa žeir allir möguleika į aš koma aš verkefninu į žann hįtt sem žeirra starfsemi bżšur upp į. Hlutverk žeirra ašila sem standa aš umsókninni er aš mynda stoškerfi sem er ętlaš aš vera feršažjónustuašilum til rįšgjafar og stušnings mešan veriš er aš żta verkefninu śr vör. Sķšar munu feršažjónustuašilarnir draga vagninn, enda mun verkefniš skapa žeim tekjumöguleika og tękifęri til aukinna umsvifa til framtķšar.
Feršažjónustuašlium sem hafa įhuga į Fręšandi feršažjónustu stendur til boša aš koma aš verkefninu aš žvķ skilyrši uppfylltu aš vera ašilar aš Markašsstofu Sušurlands. Fręšandi feršažjónusta getur ķ raun tengst innį flestar hlišar hinnar hefšbundnu feršažjónustu en žeir ašilar sem tengjast verkefninu fį rįšgjöf og leišsögn frį ašstandenum verkefnisins mešal annar ķ formi kynningarfunda og śtgįfu į leišbeiningum og fręšsluefni.
Įhgasömum feršažjónustuašilum er bent į aš hafa samband viš Davķš Samśelsson hjį Markašsstofu Sušurlands meš tölvupósti į david@south.is